و لكن نخواست ، براى آن كه ارادهء چنين منافى تكليف باشد . آنگه گفت : * ( فَذَرْهُمْ وَما يَفْتَرُونَ ) * ، رها كن ايشان را به آن دروغ كه مىگويند ، يعنى ايشان را به اختيار خود رها كن و بقهر منع مكن ايشان را كه خداى تعالى ايشان را مكافات كند . و اين بر سبيل تهديد گفت ايشان را چنان كه گفت : اعْمَلُوا ما شِئْتُمْ ( 1 ) ، نه آن كه بر حقيقت اوست بل تهديد است ، و باقر - عليه السلام - گفت معنى آن كه : * ( يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلى بَعْضٍ ) * ، آن است كه شياطين يكديگر ببينند ، بهرى بهرى را بياموزند آنچه خلق را به آن اغوا كنند . * ( وَلِتَصْغى ) * ، « صغو » ميل باشد ، يقال : صغى اليه اذا مال اليه يصغى صغوا و صغيت صغيّا بالياء و الواو ، و اصغيت اليه اذا استمعت اليه براى آن كه گوش بجنباند به او و زبان ما آن است كه گوش به او كرد ، قال الشّاعر ( 2 ) : ترى السّفيه به عن كلّ محكمة زيغ و فيه الى التّشبيه اصغاء و يقال اصغيت الإناء اذا املته ، و منه الحديث : إنّ رسول اللَّه صلى اللَّه عليه و آله و سلَّم اصغى لها الإناء ، اى للهرّة ، و قال انّها ليست بنجسة انّها من الطَّوّافين عليكم و الطَّوافات ، رسول - عليه السلام - اناى خود براى گربه بجنبانيد تا آب باز خورد و گفت : او پليد نيست ( 3 ) كه او از جملهء گردندگان است بر شما ، و « لام » في قوله : * ( وَلِتَصْغى ) * تعلَّق دارد بقوله : * ( يُوحِي ) * ، و معنى آيت آن است كه : شياطين جن و انس وحى و القا مىكنند سخن آراسته را بر سبيل غرور تا دلهاى كافران به ( 4 ) ايشان ميل كند و به آن از حق بجنبانند . * ( وَلِيَرْضَوْه وَلِيَقْتَرِفُوا ما هُمْ مُقْتَرِفُونَ ) * ، و نيز تا بپسندند و نيز ( 5 ) آنچه خواهند كردن بكنند ، و اين قول عبد اللَّه عبّاس و ابن زيد و سدّي است و اين اوليتر است از آن كه « جعلنا » به عامل كنند در او ، براى آن كه اين همه اضافت با خداى بايد كردن ، و اين به شيطان ( 6 ) لا يقتر است از آن كه به

--> ( 1 ) . سورهء فصّلت ( 41 ) آيهء 40 . ( 2 ) . مل شعر . ( 3 ) . بم ، آف : است . ( 4 ) . مج ، وز : با . ( 5 ) . مج ، وز تا . ( 6 ) . آج ، لب : اين شيطان را .